Pruska akademia nauk

Pruska akademia nauk (niem. Preußische Akademie der Wissenschaften) – najważniejsza instytucja naukowa w Prusach, założona w 1744 roku w Berlinie. Działała jako związek wybitnych uczonych, promując badania w dziedzinach matematyki, fizyki, chemii, biologii, filozofii i humanistyki. Po II wojnie światowej, w wyniku podziału Niemiec, akademia została rozwiązana, a jej majątek przejęto przez nowo powstałe instytucje, m.in. Niemiecką Akademię Nauk w Berlinie.

Historia

Inicjatorem założenia akademii był król Prus, Fryderyk Wilhelm IV, który w 1744 przyjął projekt Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Pierwsze zgromadzenie odbyło się w pałacu Schloss Berlin, a pierwszymi członkami zostali wybitni uczeni: Leonhard Euler, Johann Becher i Johann Gottfried Herzberg.

W XIX wieku akademia przeżywała swój rozkwit pod przewodnictwem Aleksandra von Humboldta oraz Johanna Gottlieba Fichtego. W 1871 roku, po zjednoczeniu Niemiec, akademia uzyskała status państwowej instytucji naukowej i otrzymała własny budynek przy Unter den Linden.

Struktura organizacyjna

Akademia składała się z trzech głównych sekcji:

• Section of Natural Sciences – obejmująca fizykę, chemię, geologię i biologię.
• Section of Mathematics and Technical Sciences – skupiająca się na matematyce, astronomii oraz inżynierii.
• Section of Humanities and Social Sciences – obejmująca filozofię, historię, językoznawstwo i sztukę.

Każda sekcja miała własny radę oraz sekretariat, a wszystkie spotykały się corocznie na Generalversammlung, w trakcie której wybierano prezydenta akademii.

Prezydenci i wybitni członkowie

Poniżej przedstawiono najważniejsze osoby związane z akademią:

• Leonhard Euler (1707–1783) – członek sekcji matematycznej, autor ponad 800 prac.
• Johann Carl Friedrich Gauss (1777–1855) – wybitny matematyk i fizyk, honorowy członek od 1805 roku.
• Alexander von Humboldt (1769–1859) – przyrodnik, dyrektor sekcji nauk przyrodniczych w 1805 roku.
• Robert Kohli (1859–1941) – fizyk, prezydent od 1919 do 1930 roku.
• Albert Einstein (1879–1955) – członek honorowy od 1913 roku, laureat Nagrody Nobla w 1921 roku.

Rozwiązanie i dziedzictwo

Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945 roku, Berlinski sektor radziecki przejął budynek i zasoby akademii. Formalnie pruska akademia nauk została rozwiązana w 1955 roku, a jej dobra (biblioteki, rękopisy, dzieła sztuki) zostały przekazane nowo powstałym instytucjom, w tym Akademii Nauk w Berlinie oraz Niemieckiej Wspólnocie Badawczej. Współczesne badania w dziedzinach, które rozwijała pruska akademia, kontynuowane są przez liczne uniwersytety i ośrodki badawcze w Niemczech i na świecie.

Bibliografia

• J. G. Buse, Historia Pruskiej Akademii Nauk, Berlin 1992.
• A. von Humboldt, Rozwój nauki w Prusach, Berlin 1885.
• E. K. Müller, Instytucje naukowe w Niemczech XIX‑XX wieku, Leipzig 2001.